شهری که روزی خود را «بهشت سرمایهگذاری» و «جزیره امن پول» معرفی میکرد، امروز زیر سایه جنگ و بیثباتی، با چهرهای دیگر روبهرو شده است؛ چهرهای که در آن برجها هنوز سرپا هستند، اما اعتماد، گردشگر و سرمایه آرامآرام فروریختهاند.
به گزارش پایگاه خبری طبیعت گردشگران و به نقل از ایمنا، دبی سالها با تصویر برجهای شیشهای، مراکز خرید بیپایان و هتلهای لوکس، خود را بهعنوان ویترین مدرن خاورمیانه معرفی میکرد. برج العرب، این بادبان براق روی آبهای مصنوعی، نهتنها یک هتل، بلکه نماد یک پروژه بزرگتر بود: ساختن «توهم ثبات در دل منطقهای پرتنش». اما امروز همان نماد، در مرکز روایتی قرار گرفته که با گذشتهاش فاصله دارد؛ روایتی از توقف، بازسازی اجباری و بازتعریف آینده.
خبر تعطیلی ۱۸ ماهه برج العرب، آن هم برای نخستینبار از زمان افتتاح در ۱۹۹۹، تنها یک خبر هتلی نیست، نشانهای است از ترکهایی که زیر لایههای براق دبی در حال گسترش است. شرکت جمیرا این پروژه را «نوسازی گسترده» معرفی کرده است، اما گزارشها و اظهارات کارکنان از توقف کامل فعالیت و انتقال مهمانان به هتلهای دیگر خبر میدهند. پشت این تغییرات، رسانهها از یک عامل بزرگتر سخن میگویند: موجی از بیثباتی که از منطقه به ساختار گردشگری دبی سرریز کرده است.
در همین چارچوب، گزارشها از کاهش اعتماد جهانی به خلیج فارس سخن میگویند؛ منطقهای که پیش از این حدود ۵ درصد از گردشگران جهان و نزدیک به ۱۴ درصد از ترانزیت هوایی را در اختیار داشت، اما اکنون طبق دادههای شورای جهانی سفر و گردشگری، بین ۲۳ تا ۳۸ میلیون گردشگر بالقوه از سفر به این منطقه صرفنظر کردهاند. عددی که تنها یک آمار نیست، بلکه ضربهای مستقیم به اقتصادی است که سالها بر پایه «جریان بیوقفه ورود و خروج» بنا شده بود.
در قلب این بحران، دبی بیش از همه در معرض فشار قرار گرفته است. شهری که سال گذشته حدود ۸۰ میلیارد دلار از گردشگری درآمد داشت، اکنون با واقعیتی متفاوت روبهروست: افت شدید تقاضا، کاهش اشغال هتلها و سقوط قیمتها. گزارشها نشان میدهد نرخ اشغال بعضی هتلها تا ۳۰ درصد سقوط کرده است؛ سطحی که با دوران همهگیری کرونا مقایسه میشود. این یعنی شهری که به گردشگر عادت کرده بود، ناگهان با سکوت اتاقهای خالی روبهرو شده است.
در همین فضای پرتنش، صنعت غذا و خدمات نیز از ضربه در امان نمانده است. بعضی رستورانها بیش از ۵۰ تا ۸۰ درصد کاهش درآمد را تجربه کردهاند. زنجیرهای از واکنشها آغاز شده: کاهش حقوق کارکنان، تعدیل نیرو، و فشار مضاعف بر کارگرانی که ستون فقرات این صنعت را تشکیل میدهند. در سطحی گستردهتر، این بحران تنها یک مشکل اقتصادی نیست؛ بازتابی از شکنندگی مدلی است که رشد خود را بر ورود دائمی سرمایه و گردشگر بنا کرده بود.
از سوی دیگر، گزارش مؤسسات تحقیقاتی همچون آکسفورد اکونومیکس و WTTC نشان میدهد که اختلال در پروازها، افزایش قیمت سوخت جت و بالا رفتن هزینه بلیتها، سفر به منطقه را بیشازپیش کاهش داده است. در این میان، تحلیلگران هشدار میدهند که حتی در بهترین سناریو، بازگشت صنعت گردشگری به سطح پیشین ممکن است ماهها یا حتی سالها طول بکشد. این یعنی دبی، برخلاف تصویر همیشگیاش از «سرعت در بازگشت و رشد»، اکنون درگیر یک روند کند و فرسایشی شده است.
در همین حال، دادههای شرکت GuestReady نشان میدهد که پس از آغاز جنگ منطقهای، نرخ اشغال هتلها در یک بازه کوتاه به حدود ۲۲.۸ درصد سقوط کرده است. بیش از ۲۲۶ هزار رزرو لغو شده و بازار اجاره کوتاهمدت بهطور تقریبی متوقف شده است. این آمارها نشان میدهد که دبی نه با یک نوسان ساده، بلکه با یک شوک ساختاری روبهروست؛ شوکی که اعتماد را هدف گرفته است.
اعتماد، همان نقطهای است که کارشناسان آن را مهمترین سرمایه ازدسترفته میدانند. دبی سالها خود را بهعنوان «منطقه امن سرمایهگذاری» معرفی کرده بود؛ اما اکنون همین تصویر با پرسش روبهرو شده است. وقتی سرمایهگذار و گردشگر هر دو در تصمیم خود تردید میکنند، مشکل دیگر تنها قیمت نیست، بلکه «ادراک امنیت» است؛ چیزی که بهسادگی بازسازی نمیشود.
در این میان، سقوط قیمتها نیز قابل توجه است. هتلهایی که زمانی شبی ۸۰۰ تا ۵۰۰۰ درهم قیمت داشتند، اکنون با نرخهایی بین ۲۵۰ تا ۵۷۰ درهم عرضه میشوند؛ کاهشی تا ۸۰ درصد. این افت شدید، تنها یک تعدیل بازار نیست، بلکه نشانهای از فشار برای بقاست. هتلها برای حفظ جریان نقدی، ناچار به ارائه تخفیفهای سنگین و خدمات رایگان شدهاند؛ از سالن ورزشی تا کوپن غذا.
اما بحران تنها در سطح گردشگر و هتل باقی نمانده است. در لایه زیرین این اقتصاد، کارگران خارجی با فشار سنگینتری روبهرو هستند. حدود ۸.۷ میلیون کارگر مهاجر در امارات زندگی میکنند که بیش از ۸۰ درصد جمعیت را تشکیل میدهند. با کاهش درآمدها، بسیاری از آنها با کاهش حقوق، مرخصی اجباری یا حتی اخراج روبهرو شدهاند. گزارشها از فروشگاهها، پروژههای ساختمانی و هتلها نشان میدهد که زندگی روزمره این کارگران به شدت تحت تأثیر قرار گرفته است.
یک فروشنده فیلیپینی از مرخصی بدون حقوق، و یک کارگر سریلانکایی از زندگی با حداقل غذا سخن میگوید. این روایتها، پشت تصویر براق برجها، واقعیتی دیگر را آشکار میکنند؛ واقعیتی که در آن رشد اقتصادی، به معنای بهبود زندگی همگانی نیست.
در سطح کلان، دولت امارات تلاش کرده با بستههای حمایتی میلیاردی، بخشی از فشار را کاهش دهد، اما کارشناسان معتقدند این اقدامات، بیشتر مسکّن هستند تا راهحل ساختاری، زیرا مشکل اصلی، نهتنها کاهش تقاضا، بلکه تغییر در نگاه جهانی به منطقه است.
اکنون حتی مؤسسات املاک نیز از «بازتنظیم کامل بازار» سخن میگویند. کاهش اشغال، افت قیمت، لغو رزروها و خروج سرمایه، مجموعهای از نشانههایی است که تصویر پیشین دبی را به چالش کشیده است. شهری که زمانی بر سرعت، امنیت و ثبات تبلیغاتی خود تکیه داشت، اکنون درگیر چرخهای از تردید و بازتعریف است.
در نهایت، آنچه امروز در دبی رخ میدهد، تنها یک بحران گردشگری نیست، بلکه آزمونی برای یک مدل اقتصادی است. مدلی که سالها بر پایه جذب خارجی، مصرف لوکس و تصویرسازی از ثبات بنا شده بود. اکنون این مدل در رویارویی با واقعیتهای منطقهای، با پرسشی جدی روبهروست: آیا تصویر ساختهشده، توان دوام در برابر واقعیت را دارد؟
دبی هنوز ایستاده است؛ برجها هنوز روشناند، مراکز خرید هنوز باز هستند. اما زیر این سطح براق، نشانههایی از تغییر دیده میشود؛ تغییر در اعتماد، در رفتار گردشگر، در جریان سرمایه و در آیندهای که دیگر بهسادگی گذشته قابل پیشبینی نیست.