رشته‌کوه دنا دارای 49 قله بالای 4000 متر می‌باشد. دنا با بزرگترین مجموعه قله‌های 4000 متر در ایران همچون گوهری بی‌همتا در میان رشته‌کوه‌های ایران می‌درخشد.
دنا دارای خط‌الرأسی به طول تقریبا 90 کیلومتر است، ارتفاع قله قاش مستان 4450 متر می‌باشد که بلندترین قله در رشته‌کوه دنا است.
سجاد صابری؛ به گزارش پایگاه خبری تحلیلی طبیعت گردشگران، به مناسبت صعود گروه کوهنوردی عقاب کوهستان سمیرم به قله قاش مستان، گزارشی از رشته کوه زاگرس و قله قاش مستان را با هم مرور می کنیم.
بر خلاف تصور رایج، دنا یک قله نیست؛ بلکه رشته‌کوهی در زاگرس است که از شمال‌غربی تا جنوب‌شرقی کشیده شده است و به سه رشته اصلی و یک رشته فرعی عمودی توسط سه گردنه بیژن، مورگل غربی و پوتک تقسیم می‌گردد.
رشته‌کوه زاگرس زیبایی و آبادانی را از شمال‌غرب تا جنوب‌شرق به ایران ارزانی داشته است. رشته‌کوه‌های دنا، زردکوه و اشترانکوه سه مجموعه چهارهزاری در زاگرس هستند که بهشتی زیبا برای عاشقان طبیعت ایران ایجاد نموده‌اند و کوهنوردان را از سراسر ایران به سوی خود فرا می‌خواند.
رشته‌کوه دنا از 20 کیلومتری شرق یاسوج آغاز شده و تا 70 کیلومتری شمال‌غرب آن ادامه می‌یابد. این کوه از شمال غرب (روستای کتا) آغاز و به سمت جنوب‌شرق (منطقه کاکان) امتداد یافته است که بیش از 80 کیلومتر طول دارد و دارای 15 کیلومتر پهنای متوسط است.
بلندترین قله رشته‌کوه دنا، قله بیژن 3 ( قله قاش مستان )، 4450 متر ارتفاع دارد و در 35 کیلومتری شمال‌غربی یاسوج قرار دارد. شهر سی‌سخت مرکز شهرستان دنا در دامن این کوه جای گرفته است.
با توجه به طول زیاد و ارتفاعات گوناگون، بارش سالانه در این کوه از 600 تا 1800 میلی‌متر متغیر است و رودهای بسیاری از آن سرچشمه می‌گیرند که در میانشان می‌توان از بشار، خرسان، ریگان، ماربر، مهریان، کوه گل، دیاشم، سریز، تیزاب و دژکرد نام برد.
رشته‌کوه زیبای دنا
رشته مرکزی دنا، از گردنه بیژن به ارتفاع 3200 متر تا گردنه مورگل غربی به ارتفاع 4100 متر ادامه دارد و دارای 18 قله بالای 4000 متر است، بلندترین قله رشته‌کوه دنا و همچنین رشته‌کوه زاگرس قله قاش مستان یا همان قله بیژن 3 است.
قلل دیگر این رشته از گردنه بیژن به ترتیب عبارتنداز: بَردآتش، سی‌چان 1، 2 و 3، حوض‌دال، کرَسُمی شرقی، کَرسُمی غربی، تنگه‌راه (حرا)، بیژن 1 (ماش)، کپیری، بیژن 2 (برج آسمانی)، قِزِل قله، هِرم، کیخسرو، بن‌رو، بیژن 3 (قله قاش مستان)، قبله، مورگل، مورگل غربی (پازنک) و مورگل شمالی.
در جناح مركزی دنا قله مورگل نيز از محور روستای كرمی در كنار جاده ياسوج – ميمند می‌توان در مسير رودخانه كره تا نومون اول رسيد و از مسير تنگ زولدون از ديواره زير قله صعود كرد و ابتداء به قله کل گردل رسيد و سپس به سمت شرق و از روی خط‌الرأس اصلی حركت نمود و به قله مورگل ( دومين قله دنا ) رسيد. ارتفاع قله مورگول 4425 متر می‌باشد.
از ديگر قله‌هايی كه در جبهه مركزی قرار دارند و از جنوب و از مبدأ سی‌سخت می‌توان به آنها صعود كرد سیچانی و بردآتش هستند كه از دو مسير گردنه بيژن و دره سیچانی قابل دسترسی هستند كه در مدت يک روز می‌توان به آنها صعود كرد.
رشته شمال‌غربی دنا
این رشته را که اصطلاحاً جناح غربی گفته می‌شود، از گردنه مورگل غربی و قله‌های کاسه خفر شروع و به قله کل قَدویس ختم می‌گردد که دارای 21 قله بالای از 4000 متر است.
قلل رشته شمال‌غربی دنا به ترتیب از گردنه پوتک عبارتنداز:
قلل کاسه خفر شامل: کل گردل، تل گردل و لوکوره
قلل کاسه پوتک شامل: پوتک، ایستگاه، قلات بزی و آب سپاه و فردای قیامت
قلل کاسه خرسان شامل: خرسان شرقی، خرسان غربی، کل فرهاد، کل چال ولی
قلل سه قپه شمالی شامل: کل شیدا، کل بلبل و کل قدویس
کل پازنی، کل شور و چات سوز
این منطقه بکرترین و دور از دسترس‌ترین قلل دنا را در خود جای داده است. تنها چند مسیر محدود برای رسیدن به ارتفاعات این بخش وجود دارد که بیشتر آنها نیز در زمستان غیرقابل استفاده هستند.
در مورد صعود زمستانی برخی از قلل بخش غربی دنا اطلاع دقیقی در دست نیست. اما به احتمال بسیار قوی برخی از قلل این بخش از جمله قلات بزی، خرسان شرقی، خرسان غربی و چال وهلی در زمستان صعود نشده‌اند.
موقعیت مکانی قله‌های رشته‌کوه دنا
رشته فرعی شمال دنا
این رشته کمتر شناخته شده و کمتر مورد صعود قرار گرفته است، دارای 4 قله بالای 4000 متر است که به نام اهرام لوُکوره نیز خوانده شده‌اند. قلل این مسیر به ترتیب از روستای خفر عبارتنداز: حوض‌دال شمالی، آب اسپید، کل اُواَرزنی و کَل اَسد که به گردنه پوتک ختم می‌گردد.
رشته جنوب شرقی
این رشته را اصطلاحاً جناح‌شرقی می‌گویند که از گردنه بیژن و قله برف کرمو (4111 متر) آغاز شده و تا قله پازن پیر به ارتفاع 4280 متر ادامه دارد و دارای 9 قله بالای 4000 متر به نامهای: برف کِرمو، نمک، کل خرمن، نول شمالی، نول جنوبی، قاش سرخ، تاپو، رمُبسه و پازن پیر است.
برای صعود به پازن پير كه بلندترين قله جناح شرقی دناست می‌توان از مسير تنگ كبوتری در جاده ياسوج ـ دهستان كاكان نيز گذشت و از مجرای تنگ خرسی از جناح شرقی قله صعود كرد و به قله رسيد.
البته مسير اصلی و عمومی صعود به اين قله از مبدأ چشمه آب نهر واقع در جاده ياسوج به كاكان می‌باشد. که ابتدا از کوه‌های چال کلاغ و سپس از گردنه خطير سوخته می‌گذريم و سپس به منطقه گاودانه در پايه اصلی صعود به کوه دنا می‌رسيم.
قلل مشهور رشته‌کوه دنا
قله قاش مستان یا بیژن 3 بلندترین قله دنا
قله قاش مستان با ارتفاع 4450 متر بلندترین قله دنا محسوب می‌گردد که پس از قله حوض دال بیشترین آمار نفرات صعودکننده را داراست. سابقه اولین صعود به قله قاش مستان به سال 1333 توسط پیشکسوت کوهنوردی ایران آقای جلیل کتیبه‌ای برمی‌گردد.
وجه تسمیه قله قاش مستان
عشایر و محلی‌های لرزبان به مکان‌های تجمع شبانه و ظهرگاهی کل و بزهای وحشی ” قاش ” می‌گویند. به گونه نَر علاوه بر کَل، پازن نیز گفته می‌شود. پازن‌ها در فصل جفتگیری به این مکان‌های تجمع بزها رفته و برای انتخاب گونه ماده به رقابت با سایر نرها می‌پردازند.
کوبیدن سُم‌ها بر روی صخره‌ها و سر و صدای ایجاد شده از این بابت، یکی از دلایل نامیدن کَل‌ها به نام پازن است. این مراسم به گونه‌ای صورت می‌گیرد که گویی نَرها مست و مدهوش جفت‌یابی هستند و بدنبال جفت خود می‌گردند. لذا با این تفسیر ” قاش ” را به مکان تجمع کل و بزها و ” مستان ” را به جمع کل‌های مست جفت‌یابی نسبت داده و این کوه را ” قاش مستان ” نامیده‌اند.
راهنمای صعود به قله قاش مستان (بیژن 3)
رایج‌ترین و ساده‌ترین راه صعود به قله قاش مستان از روستای خفر پادنا آغاز می‌شود. از روستا دو مسیر به جانپناه وجود دارد. مسیر سمت چپ کوه‌دژ که مسیر ساده‌تر و کوتاه‌تر است و مسیر سمت راست کوه‌دژ یا مسیر آبشار، که طولانی‌تر ولی باصفاتر است.
از روستا و در میان باغ‌های سیب، آلو، گردو و سپیدار، مسیر دره آبشار را در پیش بگیرید و بعد از حدود 5 ساعت کوهپیمایی و گذر از بالا دست آبشار بزرگ خفر، به جانپناه قاش مستان در ارتفاع 3000 متری خواهید رسید.
آب برفچال قاش مستان از کنار جانپناه می‌گذرد لذا برای تهیه آب مشکلی نخواهید داشت.
ظرفیت جانپناه قاش مستان محدود است بنابراین معمولا باید چادرها را در جوار جانپناه برپا نمایید و شبی پرستاره را در جبهه شمالی خط‌الرأس مرکزی دنا سپری کنید.
با توجه به پیدا نبودن جانپناه در مسیر حتما باید با راهنما و اطلاعات کافی مسیر را پیمود. البته از تنگ آبشار خفر نیز از بین باغ‌ها مسیری به جانپناه وجود دارد که راه آن از مسیر تنگ‌هال غریبون دورتر است ولی با صفا و پرآب‌تر است.
مسیر صعود به قله قاش مستان
صبح روز بعد مسیر قله را در پیش گرفته و بعد از 6 ساعت یخچال بزرگ و پربرف قاش مستان را پشت سر بگذارید در اینجای مسیر استفاده از کرامپون یا یخشکن جهت ایمنی صعود توصیه می‌گردد.
سپس به زیر قله می‌رسید گرچه یک ساعت انتهایی مسیر، پر شیب و ریزالی است و با توجه به ارتفاع بالای 4000 متر کمی خسته‌کننده می‌نماید اما نمای قله زیبای مورگل و آبشارهای یخ‌زده در میان صخره‌های خشن زیر قله‌ها، خستگی را از تن بیرون می‌کند.
به خط‌الرأس که برسید باد شدیدتر خواهد شد. قدم‌های آخر را که بردارید به قله زیبای قاش مستان این بلندترین قله زاگرس می‌رسید. از روی قله می‌توانید خط‌الرأس دنا را از شرقی‌ترین قله “پازن پیر” تا غربی‌ترین قله “کل قدویس” تماشا کنید.
از فراز قله قاشمستان قلل کل خرمن باشکوه، نول‌ها، برف کرمو، حوض‌دال، مورگل، قلل کاسه خفر و همینطور قله‌هایی که آرام و با غرور به دوردست‌ها می‌نگرند دیده می‌شوند.
جانپناه فلزی در مسیر قله قاش مستان
در این میان باید دقت داشته باشید که اگر موفق به صعود شده‌اید قبل از ساعت 14:30 دقیقه آماده بازگشت به سمت پناهگاه شوید و اگر تا قبل از ساعت 14 موفق به صعود به قله نشده‌اید ریسک نکنید و قید صعود به قله را بزنید و بازگردید، چرا که مسیر طولانی و خسته‌کننده‌ای بر روی یخچال در پیش دارید. مسیر بازگشت از یخچال را در پیش بگیرید و قبل از غروب آفتاب خود را به جانپناه برسانید.
در مسیر صعود به قله قاشمستان
شب را در جانپناه به استراحت بپردازید و صبح روز بعد مسیر روستای خفر را از مسیر پاکوب در پیش بگیرید ( مسیر آبشار برای بازگشت توصیه نمی‌شود ) و با گذشتن از کنار جویبارها و آبشارهای متعدد به روستا رسیده و ناهار را نیز می‌توانید در سفره‌خانه سنتی روستای خفر میل کنید و به صعود خود خاتمه دهید.
مسیر دیگر صعود قله قاش مستان در دنباله صعود رشته و قله بن‌رو می‌باشد که می‌توان از مسیر کوهپیمایی روی گردنه بن‌رو با صرف 30 دقیقه زمان به گردنه مورگل رسید و از آنجا به قله قاش مستان دست یافت.
راه دیگر که فنی می‌باشد و کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرد، راه صعود جنوبی از روی گردنه بن‌رو درست زیر قله قاش مستان است که حدود 15 متر در انتهای صخره‌های مسیر احتیاج به حمایت با طناب دارد، و از روی گردنه طی 30 دقیقه به قله می‌رسیم.
راهنمای صعود به قله قاش مستان
نکات مهم برای صعود به قله قاش مستان ( بیژن 3 )
مردم روستای خفر بسیار مهمان نوازند و در روستا امکان اقامت وجود دارد؛
در سفره‌خانه سنتی کیخسرو امکاناتی از قبیل پارکینگ و اتاق‌هایی برای اسکان وجود دارد. شماره تماس: 09136270507 و 03153574405 آقای عمادی؛
خانه کوهنوردان برج آسمان در روستای خفر پذیرای کوهنوردان است. تلفن تماس 03223672148؛
در صورت لزوم می‌توان برنامه صعود به قله را از روستا به صورت یک روزه سنگین نیز اجرا کرد و با کوله سبک صبح زود از روستا حرکت کرد و شب به روستا بازگشت؛
داشتن کرامپون و یخشکن و کفش کوهنوردی مناسب برای صعود به قله در فصل بهار ضروری است.
رشته‌کوه زیبای دنا / قله سیچانی از مسیر گردنه بیژن
غارها و چشمه‌ها و رودخانه‌های رشته‌كوه دنا
كوه دنا سه غار دنگزلو، نول، غار يخ و چشمه‌های زيادی دارد كه از جمله آنها به چشمه ميشی، شرنيک و اسپيد به عنوان مهم‌ترين چشمه‌های آن می‌توان اشاره كرد. از میان رودخانه‌هایی که از این قله سرچشمه می‌گیرند می‌توان از ریگان، ماربر، میریان، کوه گل، سریس، تیزاب و دزکرد نام برد.
حيات وحش رشته‌كوه دنا
حيات وحش اين منطقه نيز در گذشته غنی بوده و تنوع وحوش در كليه مناطق دنا كاملا مشهود بوده است.
خرس‌های قهوه‌ای بزرگ، كبک دری، عقاب، كركس، هما، پلنگ، گرگ، گربه وحشی به ويژه گونه سياه گوش، سمور، راسو، سنجاب ايرانی، شاهين، بحری، كبک، سنگ چشم، كمركوهی، چكاوک (انواع كيسه‌دهان)، بز و پازن از گونه‌های مختلف جانوران دنا هستند. كل، قوچ و ميش نيز در منطقه حفاظت شده دنا در حال ازدياد نسل هستند.
پوشش گیاهی دنا
بلوط، ارزن، بادام وحشی، گلابی وحشی، بيد و پوشش علفی و بوته‌يی شامل گون، علف پشمكی، جو وحشی، پياز كوهی و ريحان كوهی.
